پاسخ اسلام مثل ايمان مراتب و درجاتى دارد مرتبه اول آن همان اقرار به زبان است و شايد اشاره به همين معنى داشته باشد قوله تعالى قالَتِ الْأَعْرابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا « 1 » سوره حجرات آيه 14 ، و مرتبه آخر آن تسليم صرف گرديدن نزد اوامر مولى و تسليم نمودن جان و مال و تمام هستى خود را در راه رضاى او و معاينه نمودن نيستى و فناء خود را در مقابل اقتدار او بلكه انسان بمرتبه معنى حقيقى اسلام كه مأخوذ از سلم و تسليم است نميرسد مگر وقتى كه در برابر عظمت الهى مثل مرده‌اى گردد بدست غسال و خود و ديگران را منشأ هيچ اثرى نداند و بين اين دو مرتبه مراتب بسيار است كه بايستى طالب راه سعادت بتدريج و بكوشش بسيار خود را از نازلترين مرتبه اسلام ببالاترين مرتبه ايمان و اسلام برساند . از اينجا پاسخ حرف دوم نيز داده مىشود زيرا كه اين مرتبه از اسلام اگر چه باعتبار مقدماتش از امور اختيارى بشمار ميرود لكن پيدايش چنين مرتبه و تحقق و تمكن يافتن به آن در خور مقام هر كس نيست و از تحت اختيار نوع بشر خارج است زيرا كه آن منوط بمرتبه ولايت است و چنين مقام و مرتبه كسى را ميسر ميگردد كه درجات كمال را پيموده و با على درجه انسانيت فائز گرديده باشد و آن امرى است الهى و ملكه‌اى است نفسانى و منوط باعمال شاقه‌اى است كه تحمل آن براى نوع بشر متعسر بلكه متعذر به نظر مىآيد و چون حصول ملكه نفسانى و تحقق به آن از اختيار انسان خارج است لهذا ابراهيم عليه السلام از خداوند درخواست مينمايد كه چنين ملكه‌اى بوى كرامت نمايد . وَ أَرِنا مَناسِكَنا وَ تُبْ عَلَيْنا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ مناسك جمع منسك و بمعنى عبادت است . ابراهيم ( ع ) از خداوند درخواست مينمايد كه بياموز بما طريق بندگى خود را و موفق گردان ما را باعمالى كه مراد توست .

--> ( 1 ) اعراب گفتند ايمان آورديم بگو به آنان ايمان نياورده‌ايد بلكه اسلام آورده‌ايد .